БАКТЫЛУУЛУК ФОРМУЛАСЫ

“Ыйман жан дүйнө азыгы” программасынын бул чыгарылышында “Тынчтык Пайгамбары Мухаммед с.а.в”” тууралуу кеп курдук. Студиябыздын коногу И.Арабаев атындагы Кыргыз Мамлекеттик университетинин телогия кафедрасынын ага-окутуучусу Жумадыл Маматжанов.

Ислам “тынчтык” дегенди билдирет. Исламдын маӊызы менен руху мына ушунда. Тилекке каршы, бардык илимдерди камтып, аны түшүнүүгө ачкыч болгон тынчтыктын динин бүгүн Батыштагылар Исламды тынчтыктын эмес, согуш, баскынчылык, хаос жана бүлгүнчүлүктүн дини катары түшүнүшкөндүгү шылдыӊ сыяктуу болууда. Ислам тек гана наамы менен тынчтыктын дини болбостон, өзүнүн бардык таалимдери боюнча да тынчтыктын дини жана аны ишке ашырууда. Эгерде сөзмө-сөз которсок, “Ислам” деген сөздүн экинчи мааниси – “баш ийүү”. Ошентип, “тынчтык»”жана “баш ийүү” деген сөздөр Исламды толук сүрөттөп берет.

“Тынчтык” – мусулмандын башка адамдарга болгон мамилесине, ошондой эле Исламда тапкан чоӊ бейпилдигине байланыштуу. “Баш ийүү” мусулмандын Кудайга болгон мамилесин билдирет. Кыскача айтканда, диндин бүткүл философиясын ушул бир эле сөз камтыйт. Ислам дининдеги белгилеп кетчү кызыктуу жагдай: ар бир чыныгы дин өзүнүн Кудайдан экенин көрсөтүп туруу үчүн ушул эки зарыл шартка ээ болушу керек. Ислам боюнча бир жагынан бардык диндер адамды өзүнүн Жаратуучусуна кайта алып келүүгө, экинчи жагынан башка адамдар менен үлгүлүү, жагымдуу байланышты түзүүгө аракеттенген.

“Пайгамбарыбыз хадисинде “мусулман деген бул башка мусулмандар колунан жана тилинен зыян тартпаган болсо, ошол киши чыныгы мусулман болуп саналат” деген. Ошондуктан Ислам дини тынчтыкка моюн сунуу деген маанини билдирет. Момун мусулман ислам динин кабыл алгандан кийин эң биринчи тынчтык деген нерсени бекем карманышыбыз керек”.

“Пайгамбарыбыздын Мадинадагы жашоосун алып карасак, канчалык согушпасын, албетте ал убактагы согуштар коргонуу максатында болгон. Согуш учурунда дагы Пайгамбарыбыз тынчтыкты үндөөчү, тынчтыкка чакыруучу элчи экенин билебиз. Ошондуктан биз бүгүнкү күндө Пайгамбарыбыздын өмүр баянын билишибиз керек. Өмүр баянын окуп билбегендиктен адамдар айрым учурларда дүйнөдөгү ар кандай ызы-чуу иштерге аралашып кетип жатат”.

“Ислам дининде эч качан жөн тынч жаткан адамдар менен согушкула деген нерсе жок. Экинчи жагынан ислам согушууга үндөбөйт. Пайгамбарыбыз Жалгыз Кудайга ишенүүгө чакыргандыгы үчүн мушриктер Пайгамбарыбыз с.а.в өлтүрөбүз дегенге чейин барышты. Мекке шаарында өмүрүнө коркунуч келген учурлар көп кездешет. Бирок ошолорго карабай Пайгамбарыбыз с.а.в душманына бир дагы жолу кол көтөргөн эмес. Мунун башкы бир себеби Пайгамбарыбыз тынчтыкты орнотуучу катары келген элчи экендигинин далил десе болот”.

“Ыйман жан дүйнө азыгы” программасынын бул чыгарылышында “Пайгамбарыбыз Мухаммед Мустафа с.а.в” тууралуу кеп курдук. Студиябыздын коногу Кыргызстан Алымдар кеңешинин төрагасы, Кыргызстан ислам университетинин ректору, белгилүү аалымАбдышукүр Нарматов болду.

Мухаммед Пайгамбар (араб. Мухаммад محمد, туулган убагы 22-апрель, 571-жылы (же 570-ж.), рабиүль-Аввал айынын 12синде, дүйшөмбү күнү, күндүн чыгышына аз калганда, Меккеде — каза болгон убагы 632-ж., 8-июнь, Мадинада.) — Исламдын акыркы пайгамбары. Ислам ишеними боюнча Кудай Мухаммед пайгамбарга ыйык китеп болгон Куранды түшүргөн. Андан тышкары саясий инсан, анын башкаруусунун натыйжасында Араб жарым аралыгында күчтүү жана жетишээрлик чоң мамлекетке айланып кеткен умма мусулмандар жамаатынын негиздөөчүсү жана башчысы. Пайгамбар с.а.в дын өмүр баяны:

Көчмөн бедуиндер үй-бүлөсү, акы төлөп баласын бактыра турган адам издешип Меккеге барышат. Аялдар бир-бирден бала алышат. Болочок пайгамбарды “атасы жок жетим экен, жарытып акы төлөбөйт да” деп эч ким албай коёт. Халима аттуу аял башка бала табылбагандан кийин кичине Мухаммедди алып үйүнө кайтат. Өздөрү кедей турушкандыктан Халима өзүнүн наристеси менен Мухаммедди катар эмизип багат Аравиянын көптөгөн жери кургак, суусуз болгондуктан жалгыз төөсүнөн сүт да чыкпай калган. Бала Мухаммедди алып келген күндөн баштап төө сүттү мол бере баштайт. Мухаммед 3-4 жашка келгенде аянтчада балдар менен ойноп жүрсө үйгө Халиманын өз уулу жүгүрүп келип, “баланы ак кийимчен эки адам келип жыгып жатат” дейт. Халима күйөөсү экөө жүгүрүп чыгышса, Мухаммед супсур болуп туруптур. Халама аптыгып: “Эмне болду, балам? Алигилер кимдер?” деп сураса: “Көөдөнүмдү ачып, жүрөгүмдү сууруп алды да, алтын жүрөк салды, кимдер экенин тааныбайм” деп Мухаммед чоң адамча токтоо жооп бериптир. Аңызга караганда Кудайдын амири менен келген Жебирейил Мухаммедге башка жүрөк салып кетет. Буга таң калган жана корккон Халима баланы аман турганда энесине алып барып берели деп, аны Меккедеги Аминага алып келет. Ошондо сезим тал Амина: “Эмне болуп кетти, эмнеге алып келдиңер?” деп чочулайт. Халима эмне дээрин билбей аны-муну айткан экен, Амина анысына көнбөй чындыкты айттырыптыр. “Мухаммед туулганда жерге “чыр” этип түшөөрү менен чалкасынан жаткан калыбында эки чыканагына таянып, башын көтөрүп, чон адамдай өйдө караган эле” деп Амина уулун алып калыптыр.
Ал 6 жашка толгон кезде энеси Амина кайтыш болуп, жетим калган баланы атасы Абды Мутталип колуна алып тарбиялаптыр. Абды Мутталип ак сөөк тукумунан чыккан бай эмес адам экен. Мухаммед 8 жашка чыкканда сүйүктүү атасы да кайтыш болуп, баланы агасы (атасынын иниси) Абу Талип өз тарбиясына алган экен. Ак көңүл, жан дүйнөсү кең Абу Талип өтө кедей өмүр кечирип, Мухаммедди элдин кой-эчкисинин артында жүрө турган бакмачылыкка берүүгө мажбур болуптур. Тоо-ташты, чөлдү сызгырган аптапта жападан жалгыз мал артынан жүргөн жетим бала абдан сезимтал, байкагыч, ойчул болуп өсүп, кичинесинен калп айтканды билбеген, өтө чынчыл, жагымсыз жыт-жыбырдан жүрөгү айнып ооруп калма, орунсуз сүйлөбөгөн бала болгон. Буга дейре Аравияда ар түрдүү кудайларга сыйынуу кеңири жайылган. Алардын сыйынуучу касиеттүү жери Мекке шаарындагы Кааба болуптур. Мында көп замандан бери эле жыл сайын арабдар белгилүү убакытта чогулушуп, Каабанын айланасындагы ар түрлүү кудайлардын бейенесине сыйынып, курмандык чалышып, Зам-зам кудугундагы касиеттүү суудан ичип тарашчу экен.

Мухаммед (с.а.в) – адеп-ахлактын үлгүсү

Эгерде биз тарыхта жашап өткөн улуу инсандар тууралуу айта турган болсок, биринчи эле элесибизге Ислам пайгамбары Мухаммед (с.а.в) келет. Ал Азирети тууралуу канчалык жазсак, канчалык айтсак дагы жетишсиз. Анын жашоо амалы бир гана мусулман үммөтүнө эмес, баардык адамзаттарга үлгү. “Чындыгында силер үчүн да, Аллахты, акырет күнүн үмүт кылгандар жана Аллахты көп эске алган адамдар үчүн да Аллахтын элчисинде изги өрнөк, үлгү бар.” (Ахзаб 21-аят) Пайгамбарыбыз Мухаммед (с.а.в) биринчиден эң сонун адеп-ахлагы менен белгилүү, андан соң ички дүйнөсүнө жарашкан келбети, кийими, жүрүм-туруму тарыхта баяндалат. Кадыр-барктуу, таза үй-бүлөдө туулган, аруу аялдын сүтүнөн азыктанып жетилген, эч убакта Кудайга ширк келтирбеген, эч убакта бирөөнүн мүлкүн-акысын жебеген, эч кимге колу, тили менен да азар бербеген адам болгон. “Жараткан Аллахтын ырайымы менен сен аларга жумшак мамиле жасадың. Эгер таш боор, орой болгонуңда, анда алар сенден эбак алыстап кетмек…” (Аалу Имран 159-аят) Аллах тараптан жиберилген пайгамбарлардын ар бири өзүнчө касиеттерге ээ болуу менен өз доорундагы олуттуу маселени чечишкен. Мисалга Ибрахим (а.с) доорунда бутка, ташка, ай-күнгө жана башка жаралган нерселереге сыйынуу күчөп турганда, ал Азирети (а.с) негизги маселе болгон “ширк” (Аллахтан башкага болгон сыйынуу) менен күрөшкөн. Муса (а.с) Фараондун доорунда жашап, пенделерди заалым падышага баш ийүүдөн баш тарттырган жана ыкластык менен бир гана Кудайга ибадат кылууга үндөгөн. Иса (а.с) болсо улуттардын бөлүп-жарылууларына каршы болуп, бардык элди бири-бирин сүйүп, урматтоолоруна чакырган. Ал эми Ислам пайгамбары Мухаммед (с.а.в) бузукулук, алсыздарга зулумдук күчөп турганда Аллах тарабынан шайланган жана чыныгы “Ахлакты” амалы менен баяндаган. Аялдарга, балдарга өзгөчө кыздарга болгон зулумдук (тирүүлөй көмүү) менен күрөшкөн. Жапайычылык, оройлук, таш боорлукту жоюуга умтулган. Андыктан ал Азирети биринчиден инсандык эң жогорку адеп-ахлакка ээ болгон: “Сен улуу кулк-мүнөз ээсисиң” (Калам 4-аят) Пайгамбарыбыздын негизги максаты Аллахтын бирлигин таанытуудан кийин эле пенделерге адеп-ахлактуу болууну үйрөтүү эле. “Чындыгында мен адеп-ахлак кереметин жеткирүү үчүн шайландым”, – деп буйруган ал Азирети.

Мухаммед Пайгамбардын осуяттары:

Беш түрдүү нерсеге кепил болуңуздар, мен да сиздер үчүн бейишке кепил болоюн:

Биринчиси – мурастарыңызды бөлүштүргөндө бири-бириңиздерге кыянат жана зулумдук кылбаңыздар;
Экинчиси – адамдарга, өзүңүздөргө ынсап кылыңыздар;
Үчүнчүсү – душман менен боло турган согуштарда коркоктук кылбаңыздар;
Төртүнчүсү – олжо бөлүшкөндө кыянаттык кылбаңыздар;
Бешинчиси – зулумдардан эзилгендердин, кордолгондордун акысын өндүрүп бериңиздер.

Урушканда кимиңиз биринчи салам берсеңиз, ошонуңуз Кудайга жагымдуурагыңыз. Садаганын жакшысы – эсенчиликтегиси: мал-мүлкүң жайнап, жашоонун баркын билип жана бар-жокту эске алып турган кезиңде кылган садагаң. Садага кылууну узакка созбо, жаның алкымыңа келген учурда мал-мүлкүңдүн мынчасын баланчага, мынчасын түкүнчөгө дегениң менен пайдасы жок, себеби ал убакта сен айтпасаң деле мал-мүлкүң баланча-түкүнчөлөрдүкү болот.

Адамча үч түрдүү сапат бар;
Биринчиси – оорулууну барып көрүү;
Экинчиси – коңшуң сенден жакшылык көрсө жашырат, жамандык көрсө ашырат;
Үчүнчүсү – катының бирге болсоң кароо болот, жок болсоң кыянаттык кылат;

Ар түрдүү амал бар, алар ар бир момундун түздөн-түз милдети:
Биринчиси – оорулууну барып көрүү;
Экинчиси – жаназага барып катышуу;
Үчүнчүсү – чүчкүрүп “алхамдулиллях” деген кишиге “ярхамука-ллоху ва яшфик” деп жооп кылуу.

Ар түрдүү иш бар, аларды үмөттөрүм эч аткарбай коё алышпайт:
Биринчиси – тек-жааты менен сыймыктануу;
Экинчиси – өлүккө өкүрүп ыйлоо;
Үчүнчүсү – жылдыздар менен пал ачуу.

http://maralfm.kg/

“Ыйман жан дүйнө азыгы” программасынын бул чыгарылышында “Пайгамбарыбыз Мухаммед Мустафа с.а.в” тууралуу кеп курдук. Студиябыздын коногу Кыргызстан Алымдар кеңешинин төрагасы, Кыргызстан ислам университетинин ректору, белгилүү аалымАбдышукүр Нарматов болду.

Мухаммед Пайгамбар (араб. Мухаммад محمد, туулган убагы 22-апрель, 571-жылы (же 570-ж.), рабиүль-Аввал айынын 12синде, дүйшөмбү күнү, күндүн чыгышына аз калганда, Меккеде — каза болгон убагы 632-ж., 8-июнь, Мадинада.) — Исламдын акыркы пайгамбары. Ислам ишеними боюнча Кудай Мухаммед пайгамбарга ыйык китеп болгон Куранды түшүргөн. Андан тышкары саясий инсан, анын башкаруусунун натыйжасында Араб жарым аралыгында күчтүү жана жетишээрлик чоң мамлекетке айланып кеткен умма мусулмандар жамаатынын негиздөөчүсү жана башчысы. Пайгамбар с.а.в дын өмүр баяны:

Көчмөн бедуиндер үй-бүлөсү, акы төлөп баласын бактыра турган адам издешип Меккеге барышат. Аялдар бир-бирден бала алышат. Болочок пайгамбарды “атасы жок жетим экен, жарытып акы төлөбөйт да” деп эч ким албай коёт. Халима аттуу аял башка бала табылбагандан кийин кичине Мухаммедди алып үйүнө кайтат. Өздөрү кедей турушкандыктан Халима өзүнүн наристеси менен Мухаммедди катар эмизип багат Аравиянын көптөгөн жери кургак, суусуз болгондуктан жалгыз төөсүнөн сүт да чыкпай калган. Бала Мухаммедди алып келген күндөн баштап төө сүттү мол бере баштайт. Мухаммед 3-4 жашка келгенде аянтчада балдар менен ойноп жүрсө үйгө Халиманын өз уулу жүгүрүп келип, “баланы ак кийимчен эки адам келип жыгып жатат” дейт. Халима күйөөсү экөө жүгүрүп чыгышса, Мухаммед супсур болуп туруптур. Халама аптыгып: “Эмне болду, балам? Алигилер кимдер?” деп сураса: “Көөдөнүмдү ачып, жүрөгүмдү сууруп алды да, алтын жүрөк салды, кимдер экенин тааныбайм” деп Мухаммед чоң адамча токтоо жооп бериптир. Аңызга караганда Кудайдын амири менен келген Жебирейил Мухаммедге башка жүрөк салып кетет. Буга таң калган жана корккон Халима баланы аман турганда энесине алып барып берели деп, аны Меккедеги Аминага алып келет. Ошондо сезим тал Амина: “Эмне болуп кетти, эмнеге алып келдиңер?” деп чочулайт. Халима эмне дээрин билбей аны-муну айткан экен, Амина анысына көнбөй чындыкты айттырыптыр. “Мухаммед туулганда жерге “чыр” этип түшөөрү менен чалкасынан жаткан калыбында эки чыканагына таянып, башын көтөрүп, чон адамдай өйдө караган эле” деп Амина уулун алып калыптыр.
Ал 6 жашка толгон кезде энеси Амина кайтыш болуп, жетим калган баланы атасы Абды Мутталип колуна алып тарбиялаптыр. Абды Мутталип ак сөөк тукумунан чыккан бай эмес адам экен. Мухаммед 8 жашка чыкканда сүйүктүү атасы да кайтыш болуп, баланы агасы (атасынын иниси) Абу Талип өз тарбиясына алган экен. Ак көңүл, жан дүйнөсү кең Абу Талип өтө кедей өмүр кечирип, Мухаммедди элдин кой-эчкисинин артында жүрө турган бакмачылыкка берүүгө мажбур болуптур. Тоо-ташты, чөлдү сызгырган аптапта жападан жалгыз мал артынан жүргөн жетим бала абдан сезимтал, байкагыч, ойчул болуп өсүп, кичинесинен калп айтканды билбеген, өтө чынчыл, жагымсыз жыт-жыбырдан жүрөгү айнып ооруп калма, орунсуз сүйлөбөгөн бала болгон. Буга дейре Аравияда ар түрдүү кудайларга сыйынуу кеңири жайылган. Алардын сыйынуучу касиеттүү жери Мекке шаарындагы Кааба болуптур. Мында көп замандан бери эле жыл сайын арабдар белгилүү убакытта чогулушуп, Каабанын айланасындагы ар түрлүү кудайлардын бейенесине сыйынып, курмандык чалышып, Зам-зам кудугундагы касиеттүү суудан ичип тарашчу экен.

Мухаммед (с.а.в) – адеп-ахлактын үлгүсү

Эгерде биз тарыхта жашап өткөн улуу инсандар тууралуу айта турган болсок, биринчи эле элесибизге Ислам пайгамбары Мухаммед (с.а.в) келет. Ал Азирети тууралуу канчалык жазсак, канчалык айтсак дагы жетишсиз. Анын жашоо амалы бир гана мусулман үммөтүнө эмес, баардык адамзаттарга үлгү. “Чындыгында силер үчүн да, Аллахты, акырет күнүн үмүт кылгандар жана Аллахты көп эске алган адамдар үчүн да Аллахтын элчисинде изги өрнөк, үлгү бар.” (Ахзаб 21-аят) Пайгамбарыбыз Мухаммед (с.а.в) биринчиден эң сонун адеп-ахлагы менен белгилүү, андан соң ички дүйнөсүнө жарашкан келбети, кийими, жүрүм-туруму тарыхта баяндалат. Кадыр-барктуу, таза үй-бүлөдө туулган, аруу аялдын сүтүнөн азыктанып жетилген, эч убакта Кудайга ширк келтирбеген, эч убакта бирөөнүн мүлкүн-акысын жебеген, эч кимге колу, тили менен да азар бербеген адам болгон. “Жараткан Аллахтын ырайымы менен сен аларга жумшак мамиле жасадың. Эгер таш боор, орой болгонуңда, анда алар сенден эбак алыстап кетмек…” (Аалу Имран 159-аят) Аллах тараптан жиберилген пайгамбарлардын ар бири өзүнчө касиеттерге ээ болуу менен өз доорундагы олуттуу маселени чечишкен. Мисалга Ибрахим (а.с) доорунда бутка, ташка, ай-күнгө жана башка жаралган нерселереге сыйынуу күчөп турганда, ал Азирети (а.с) негизги маселе болгон “ширк” (Аллахтан башкага болгон сыйынуу) менен күрөшкөн. Муса (а.с) Фараондун доорунда жашап, пенделерди заалым падышага баш ийүүдөн баш тарттырган жана ыкластык менен бир гана Кудайга ибадат кылууга үндөгөн. Иса (а.с) болсо улуттардын бөлүп-жарылууларына каршы болуп, бардык элди бири-бирин сүйүп, урматтоолоруна чакырган. Ал эми Ислам пайгамбары Мухаммед (с.а.в) бузукулук, алсыздарга зулумдук күчөп турганда Аллах тарабынан шайланган жана чыныгы “Ахлакты” амалы менен баяндаган. Аялдарга, балдарга өзгөчө кыздарга болгон зулумдук (тирүүлөй көмүү) менен күрөшкөн. Жапайычылык, оройлук, таш боорлукту жоюуга умтулган. Андыктан ал Азирети биринчиден инсандык эң жогорку адеп-ахлакка ээ болгон: “Сен улуу кулк-мүнөз ээсисиң” (Калам 4-аят) Пайгамбарыбыздын негизги максаты Аллахтын бирлигин таанытуудан кийин эле пенделерге адеп-ахлактуу болууну үйрөтүү эле. “Чындыгында мен адеп-ахлак кереметин жеткирүү үчүн шайландым”, – деп буйруган ал Азирети.

Мухаммед Пайгамбардын осуяттары:

Беш түрдүү нерсеге кепил болуңуздар, мен да сиздер үчүн бейишке кепил болоюн:

Биринчиси – мурастарыңызды бөлүштүргөндө бири-бириңиздерге кыянат жана зулумдук кылбаңыздар;
Экинчиси – адамдарга, өзүңүздөргө ынсап кылыңыздар;
Үчүнчүсү – душман менен боло турган согуштарда коркоктук кылбаңыздар;
Төртүнчүсү – олжо бөлүшкөндө кыянаттык кылбаңыздар;
Бешинчиси – зулумдардан эзилгендердин, кордолгондордун акысын өндүрүп бериңиздер.

Урушканда кимиңиз биринчи салам берсеңиз, ошонуңуз Кудайга жагымдуурагыңыз. Садаганын жакшысы – эсенчиликтегиси: мал-мүлкүң жайнап, жашоонун баркын билип жана бар-жокту эске алып турган кезиңде кылган садагаң. Садага кылууну узакка созбо, жаның алкымыңа келген учурда мал-мүлкүңдүн мынчасын баланчага, мынчасын түкүнчөгө дегениң менен пайдасы жок, себеби ал убакта сен айтпасаң деле мал-мүлкүң баланча-түкүнчөлөрдүкү болот.

Адамча үч түрдүү сапат бар;
Биринчиси – оорулууну барып көрүү;
Экинчиси – коңшуң сенден жакшылык көрсө жашырат, жамандык көрсө ашырат;
Үчүнчүсү – катының бирге болсоң кароо болот, жок болсоң кыянаттык кылат;

Ар түрдүү амал бар, алар ар бир момундун түздөн-түз милдети:
Биринчиси – оорулууну барып көрүү;
Экинчиси – жаназага барып катышуу;
Үчүнчүсү – чүчкүрүп “алхамдулиллях” деген кишиге “ярхамука-ллоху ва яшфик” деп жооп кылуу.

Ар түрдүү иш бар, аларды үмөттөрүм эч аткарбай коё алышпайт:
Биринчиси – тек-жааты менен сыймыктануу;
Экинчиси – өлүккө өкүрүп ыйлоо;
Үчүнчүсү – жылдыздар менен пал ачуу.

http://maralfm.kg/

Белгилүү тележурналист Мыктыбек Арстанбек жаш кезинде креативдүү жаштарга арналган көрсөтүүлөрдү даярдап талкуу жаратчу. 30 жылга чукул убактан бери теледен түшпөй келе жаткан, бир жерде токтоп калбай, ар дайым өсүүнүн үстүндө жүргөн Мыктыбек Арстанбектин басып өткөн жолуна саресеп салабыз.

Туулган жылы, күнү – 1965-жыл, 7-сентябрь
Туулган жери – Фрунзе шаары
Билими – Политехникалык институттун инженер-курулуш факультетин аяктаган
Алгачкы эфири – КТР, «Жаштар пресс бары» (1989-жыл)
Алгачкы долбоору – «Билсеӊ ал» телевизиондук викторинасы
Алгачкы тарткан клиби – Ибрагим Жунусовдун «Эламан» аттуу ырына (1992-жыл)
Үй-бүлөөлүү, 8 баланын атасы.
1988-жылдан бери теледе иштеп келе жатат.

«БАШ БАЙГЕГЕ ТУФЛИ КОЙГОМ»
– Ата-энем мугалим. Окуучулук кезде шоктук кылып койсом, мугалимдин баласы ушундай деген сөз өтө катуу тийчү. Атам 8-классты бүткөндө эле Автожол техникумуна киргизип, шаарга жалгыз таштап кетти. Анда шаарда көбүнчө орус тилинде сүйлөшүшчү, же мен орусча жакшы билсемчи?! Ошентип жүрүп техникумду аяктап, Политехникалык институтка тапшырдым. Ал жерде азыркы атактуулардын көбү менен чогуу окудум. Алардын бирөө Бек Борбиев 2-курста ырчы катары элге тааныла баштады. Бир күнү аны телеге тартылууга чакырышты. Андан бир күн мурун Бектин ырына фонограмма жаздырып майлашкан экен. Эртеси музыкант жигит турбай коюп, ордуна гитара ойноп мен тартылгам. Бул теледеги дебютум болчу.
1992-жылы Чынара Жакыпова жаӊы министр болгон кезде биздин окуу жайда чогулуш өткөргөн. Менин түшүнүгүмдө министр туура эмес сүйлөп жатты. Чыгып «азыр такыр окуу системасы жок» деп каршы сүйлөп салдым. Анткени митингдерге, саясий акцияларга чыгып жүрүп көп нерсени түшүнүп калган элем. Ошентип бийликке каршы сүйлөйм деп окуудан куулуп кете жаздагам. Кызыгы, окууну аяктаган соӊ мен каршы сүйлөгөн министр жумушка чакырды. Министрликте иштеп жүрүп, аны менен катар теледе штаттан сырткаркы кызматкер катары эмгектенчүмүн. Бирок долбоорлорум, көрсөтүүлөрүм үзгүлтүксүз эфирден кетип турчу. Акыры телеге биротоло келип алдым.
1992-жылы элде акча жок болуп, кыйынчылык учур. «Жалаӊ кыздар жана мен» деген көрсөтүүгө баш байгеге койгонго эч нерсе таппай, эптеп бир жерден аялдардын бут кийимин таап баш байгеге койгон элем.

«1 ЖЫЛДА 270ТЕН АШУУН КЛИП ТАРТКАНБЫЗ»
– Эӊ алгач Ибрагим Жунусовдун «Эламан» деген ырына кино тартуучу плёнка менен клип тартканбыз. Ал маалда видео жок болгондуктан көрсөтүү тарткандан калып калган плёнкаларды чогултуп, аны бир досум караӊгыда отуруп улап берген эле.
Бир күнү көрүнүктүү режиссёр Бейшенбек Мамбетакунов чакырып бир ырчыны көрсөттү. Карап туруп зээниӊ кейийт. Байкуш кыштын күнү шөкүлө кийип алып кайыӊдын түбүндө жасалма гүлдү кармап ырдап жатат. Бейшенбек агай«ушундайды кантип жоготобуз?» деди. Жоготобуз деп аракет кыла баштадым. Теледе 2 эле камера бар, аны да же Акаевди, болбосо Айтматовду тартканы алып кетишет. Анан түнү камераларды уурдап чыгып, 1 жылда 270тен ашык клипке окшогон нерселерди тарттык. Азыр ал клиптерди көрсөӊ күлкүӊ келет.
Ичи күйгөндөр «Мыктыбек акча жеп жатыптыр» деп айтып жүрүштү. Балээсинеби, ырчылар жолго төлөйт, кийгенге кийим алат, камерага, операторго төлөйбүз. Чыгашаны санасаӊ 2 миӊдин тегерегиндеги акча кетет. Ошондо ар бир ырчыдан 1000 сомдон алганда эле 270 миӊ сом иштеп алмак экенмин да. Антмек турсун кээде маршруттук таксиге акча жок үйгө жөө кетчүмүн. Ошентип жүрүп Кудайга шүгүр, 1 жылдын ичинде эфирде жаӊы клиптер пайда болду. Менимче, концерт коёр алдында клип тартып өзүн жарнамалоо деген түшүнүктү биз киргиздик окшойт. Эгерде бир ырчы ноябрда концерт бере турган болсо, майда даярдык көрүп, жок дегенде 5 клип тарттырып, тынбай эфирден берчүбүз. Анан кайсы ыр элге алынып кетсе, ошол ырдын атынан концерт уюштурар элек. Ойлосом, ал учурдагы Сыймык Бейшекеев, Динара Акулова, Расул Маматкулов, Кубик Калыков, Асел Турдалиева, Мухтар Атаналиев, айтор, 30 чакты ырчыга азыркы тил менен айтканда продюсер болгон экем.
Ырчылар «турмушубузду оӊдойбуз» деп концерттен түшкөн каражатка кезеги менен үй ала башташты. Мен теледен же концерт уюштуруп тапкан каражатка үй алган эмесмин. Мага үйдү Кудай берди. Батирден батирге көчүп жүрүп 2 бөлмөлүү батирге жашап калдык, дайыма үй ээси келип акчасын алып турчу. Кийин такыр келбей койду. Же үй акысын кайда жиберерибизди билбейбиз. 3 жыл жашагандан кийин сотко кайрылып, үйдү өзүбүзгө каттатып алдык.
Жубайым менен инимди окууга өткөрөм деп жогорку окуу жайларды кыдырып жүрүп таанышкам. Бир шаардык кыз инисин ээрчитип жүрүптүр. Өзүмдүн айылдык экениме сыймыктанып шаардыктарга тийишким келе берчү. Тийишсем көӊүл бурбай койду эле «мага тиесиӊби?» десем, «давай завтра, сегодня поздно» деп койду. Ошентип 1985-жылы шаардык кызга үйлөнүп алдым.

«ТЕЛЕДЕ КӨРӨ АЛБАСТЫК, ИНТРИГА КӨП»
– Журналисттик кесипти мен эмес, тескерисинче кесип мени тандады. Өз кесибим менен иштеп кетсем деле болмок, ишкерлик деле колумдан келмек. Телевидениенин бир касиети бар экен, экран сени жакшы көрүп калса коё бербейт тура. Теленин босогосун аттаганда эле башка дүйнөгө сүӊгүп кетем. Теледен кеткен күндөрүм деле болду, ошондо КТРдин имаратына кирип, жытын жыттап эс алып калчумун. Кантип журналист болуп калдым билбейм. Тилим чулдур, билимим боюнча инженер-куруучумун. Кебетем деле кызыктай.
Чындыгында бул тармакта көрө албастык, интрига деген нерсе көп. Журналист болуп жүрүп эзилдим, жетишпеген жашоону басып өттүм. Менин жупуну жашоомо түрткү болгон телеге ыраазымын. Жадакалса балдарым да жупуну үй-бүлөдө чоӊоюшту. Бир кийим алып берсем, аны жыртылгыча кийишет. Ойлосом алар аны жейм, муну кием деп деле эркелешпептир. Кээ бирөөлөрдүн кийген кийими өзүнөн кымбат турат эмеспи. Бизде кээде үйдө нан жок болуп калган учурлар да кездешет.

Айбарча Иранова, апасы: «БАЛА КЕЗИНДЕ ТЕЛЕВИЗОРДУН ИЧИНЕ ӨЗҮН ТАРТЫП КОЙЧУ»
– Балам кичинекейинен зирек, жаны тынбаган кыймылдуу бала болчу. Студент кезимде төрөгөндүктөн 15 күндүгүнөн тарта чоӊ энеси багып чоӊойтту. Мектепти жалаӊ «5» деген баага окуган. Сүрөттү да аябай жакшы тарткандыктан «сүрөтчүнүн окуусуна барайын» десе атасы макул болбой койду. Ошол кезде эле телевизордун сүрөтүн тартып, ичине өзүн кошо тартып койчу. Азыр ойлосом, балалыгында эле теледен чыккысы келчү окшойт. Гитара ойночу, эс тарткандан анысы калып, телевидениеге иштеп кетти. Политехти бүткөн балам журналист болуп кеткенине таӊ калгам. Мыктыбек сыналгыдан чыкчу күнү айылдагылардын баары чогулуп кубанып көрчүбүз. «Сүйлөшкөнүм бар» деп жаш үйлөнүп алган. Кудайга шүгүр, балдары бой жетип былтыр кызын турмушка узатты эле, жакында баласын үйлөнттү.

Борончу Кудайбергенов: «ИШ ДЕСЕ ТАМАКТАНБАЙ ДЕЛЕ ЖҮРӨ БЕРЧҮ»
– Сахнада 25 жылдан бери жүрсөм, ушунча жылдан бери Мыктыбек менен эриш-аркак болуп иштешип, дос болуп келе жатам. Жашынан эле өтө тырышчаак, өжөр жигит болчу. Күнү-түнү монтажда отуруп же бирдеме жеп алсачы. Суудан ичип алып эле иштей берчү. «Ысык-Көлдө кадыр түн» деген сынакты уюштурганымда колдоп, эфирден кетишине чоӊ салымын кошкон.
Бир жолу телеге бир көрсөтүүгө чакырды, «белек ала кел, жакшы суроо берген көрүүчүгө ыйгарабыз» деп калды. Мен чоӊ жумшак оюнчук сатып алып барсам, Мыктыбек катуу майрамдап алыптыр. Көрсөтүү башталды, бир убакта ал операторлорду сөгүп, студияны талкалап ызы-чуу болуп кетишти. Ошондо жанагы аюу оюнчугум экөөбүздүн эфирибиз чала болгон. Себеби башталган көрсөтүү акырына ошол бойдон чыккан эмес. Ал күндөрдүн баары артта калды. Ошондон кийин Мыктыбек ичкенин таштады.

Замира Рахманбердиева
star@super.kg

The post Мыктыбек Арстанбек, тележурналист: «30 ЧАКТЫ ЫРЧЫГА ПРОДЮСЕР БОЛГОМ» appeared first on БАКТЫЛУУЛУК ФОРМУЛАСЫ.